زراعت و اصلاح نباتات

رابطة سطح برگ با تعداد گره در ساقة اصلي نخود

راحمي كاريزكي علي[1]، سلطاني افشين²، پوررضا جعفر¹

1-دانشجويان كارشناسي ارشد زراعت، دانشگاه علوم كشاورزي و منابع طبيعي گرگان2-دانشيار دانشگاه علوم كشاورزي و منابع طبيعي گرگان، گروه زراعت و اصلاح نباتات

چكيده

 آزمايشي بر روي نخود، رقم هاشم به صورت فاكتوريل در قالب طرح بلوكهاي كامل تصادفي با دو فاكتور تاريخ كاشت (در سه سطح 15 آذر 1382 ، 1 بهمن 1382و 1 فروردين 1382) و تراكم (در چهار سطح 15 ، 30، 45 و60 بوته در متر مربع ) و با چهار تكرار در سال زراعي 83-1382 در مزرعه آزمايشي دانشكده علوم زراعي دانشگاه علوم كشاورزي و منابع طبيعي گرگان اجرا شد. براي توصيف رابطه سطح برگ با تعداد گره در ساقۀ اصلي از معادله تواني به صورت تبديل شده خطي (Ln(Y)=a+b*Ln(x)) استفاده شد. نتايج نشان داد كه  بين سطح برگ با  تعداد گره در ساقۀ اصلي  با ضريب تبين 94/0 رابطه معني داري وجود داشت.

كلمات كليدي: نخود، سطح برگ،

مقدمه

 برگها ارتباط بين گياهان زراعي و اتمسفر هوا مي باشند. توسعة سطح برگ شامل توليد برگهاي جديد، افزايش اندازة برگهاي موجود وپير شدن برگهاي مسن مي باشد (رانگاناتان و همكاران، 2001). بنا براين اندازه گيري سطح برگ براي هم عكس العمل گياه به شرايط محيطي ضروري مي باشد. سطح برگ با استفاده از خصوصيات شكل برگ و خصوصيات كانوپي گياه قابل برآورد است. اندازه گيري سطح برگ نسبت به ساير قسمتهاي گياه به خصوص در گياهاني مثل نخود ويونجه كه داراي برگهاي كوچك هستند، بسيار مشكل و زمان بر است و نياز به صرف هزينه دارد. يك راهكار براي اندازه گيري سطح برگ، استفاده از روابط آلومتريك، از قبيل يافتن معادلاتي براي برآورد سطح برگ با استفاده از خصوصيات گياهي اندازه گيري شده مي باشد. از مهمترين اين خصوصيات مي توان به وزن خشك برگ، وزن خشك اجزاي رويشي (ساقه + برگ)، تعداد گره در ساقة اصلي و ارتفاع بوته اشاره نمود. بعضي از محققان از روابط آلومتريك بين تعداد گره در ساقة اصلي با سطح برگ يا تعداد برگ، جهت پيش بيني سطح برگ بوته استفاده كردند(سينكلر، 1984؛ همر و همكاران، 1993). هدف از اين تحقيق يافتن رابطة سطح برگ با تعداد گره در ساقة اصلي گياه نخود بود.

مواد و روشها

 اين آزمايش در مزرعه تحقيقاتي دانشكده علوم زراعي دانشگاه علوم كشاورزي و منابع طبيعي گرگان در سال زراعي 83-1382 اجرا گرديد. آزمايش به صورت فاكتوريل  با دو فاكتور يكي تاريخ كاشت در سه سطح (15 آذر 1382، 1بهمن 1382، 1 فروردین ماه 1382) و ديگري تراكم كاشت در چهار سطح (   45،30،15 و60 بوته در متر مربع ) در قالب طرح بلوك هاي كامل تصادفي با چهار تكرار در شرايط مطلوب زراعي اجرا شد.در اين تحقيق صفات مربوط به سطح برگ، وزن خشك و ارتفاع بوته  اندازه گيري يا محاسبه شد. تمام اندازه گيريها از 7 نمونه گياهي كه از يك نمونه بزرگتر 20-10 تايي انتخاب شده بودند، صورت گرفت. جهت سنجش سطح برگ از دستگاه سطح برگ سنج مدلDELTA-T  استفاده شد. براي توصيف روابط بين سطح برگ با  تعداد گره در ساقة اصلي  بوته از معادلة تواني(‎Y=aX^b) به صورت تبديل شدة خطي (ln(Y)= a+b*ln(X)) (كه در آن از x و y لگاريتم گرفته شده است) استفاده گرديد. در اين معادله a عرض از مبدأ و b شيب خط مي باشد.  براي بررسي دقت معادلة برآورد شده از جذر ميانگين مربعات اشتباه، RMSE استفاده گرديد.

نتايج و بحث

  براي هر تاريخ كاشت و تراكم، جداگانه برازش معادله و بررسي انجام شد و نتايج نشان داد هر چند كه بين تراكم ها در سطح 5 درصد تفاوت معني داري مشاهده شد، اما بين تاريخ كاشت ها  تفاوت معني داري مشاهده نشد. مقدار RMSE در تراكم هاي مختلف بين 83/1 تا 26/2 متغيير بود، كه بين 43/5 درصد تا 46/8 ميانگين مي باشد. شكل (1- الف)  رابطۀ ضريب آلومتريك را در تراكم هاي مختلف كاشت  نشان مي دهد. همچنان كه ملاحظه مي شود، ضريب آلومتريك با افزايش تراكم گياهي از 12/3 براي 15 بوته در متر مربع به 61/2 براي 60 بوته در متر مربع كاهش يافت. در حاليكه رابطة رگرسيوني بين تراكم گياهي و ضريب آلومتريك معني دار بود، اما فواصل اطمينان 95 درصد همپوشاني داشتند. بنابراين با توجه به اين موضوع مي توان به جاي استفاده از چند معادله مي توان از يك معادله جهت توصيف رابطة سطح برگ با تعداد گره در ساقة اصلي استفاده كرد (شكل ا- ب،ln(y)=-2.39 + 2.38 ln (x)  ,R²= 0.94).رابطه بين شيب با تعداد گره در شكل (1-ج) آورده شده است كه همان مشتق رابطة شكل (ا- الف) مي باشد. همانطور كه ملاحظه مي شود سانتي متر مربع سطح برگ در بوته با افزايش تعداد گره  به صورت نمايي افزايش مي يابد، كه چنين حالتي را مي توان به شاخه زايي در گياه نسبت داد. از آنجا كه اندازه گيري تعداد گره در ساقه اصلي در مقايسه با اندازه گيري سطح برگ ساده تر است و بدون استفاده از وسايل مجهز به سرعت اندازه گيري مي شود، لذا از اين صفت مي توان براي برآورد سطح برگ استفاده كرد. سينكلر (1984) از يك مدل غير خطي براي توصيف سطح برگ از تعداد گرة ساقة اصلي استفاده كرد. همر و همكاران (1993) از يك معادلة تواني (y = x^b) براي توصيف سطح برگ از تعداد برگ در بوته استفاده كرد. بنابراین پیشنهاد می شود از این معادله در گیاه نخود، تحت شرایط مطلوب زراعی با توجه به تراکم گیاهی، در مواقعی که دستگاههای اندازه گیری سطح برگ وجود ندارد در برآورد سطح برگ نخود استفاده کرد یا در مدلهای شبیه سازی استفاده کرد.

فهرست منابع:

1- Hammer, G.L., Carberry, P.S., Muchow, R.C., 1993. Modeling genotype and  environmental control of leaf area dynamics in grain sorghum. I. Whole plant level. Field   Crops Res.33, 293-310.

2-Ranganathan, R., Y.S.Chamhan, D.J.flower, M.J.Robertson, C.Sanetra, and S.N.Silim. 2001. Predecting growth and development of pigeonpea: leaf area development. Field Crops Res. 69: 163-127.

3- Sinclair, T.R. 1984, Leaf area development in field-grown soybeans. Agron.J. 76, 141-146.

شكل 1- (الف): برازش معادله خطی برای رابطۀ بین سطح برگ (سانتی متر مربع در بوته) با تعداد گره در ساقۀ اصلی، (ب): رابطة ضريب b يا همان ضريب آلومتريك در معادلة y = ax^b با تراكم بوته (ج): سانتی متر مربع سطح برگ در بوته بر گره در مقابل تعداد گره در ساقه اصلی، يا همان مشتق رابطة الف.

Relationship between leaf area and number node of main stem in field-grown chickpea

Ali Rahemi_­­­­¹, Afshin Soltani², Jafar Purreza¹

1-MSc students of agricultural science, agricultural sciences And Natural Resources University of Gorgan

2- Associate professor of agricultural sciences And Natural Resources University of Gorgan

Abstract

 In order to study relationship between leaf area and number node of mean stem an experimental was conducted at the Gorgan University of Agricultural Science Research Farm. Experimental design was a factorial arrangement of 3 sowing dates and 4 plant densities treatments based on randomized complete blocks with four replications was used. A power equation in linear form {ln(y)=a+b*ln(x)} was used to describe relationship between leaf area and and number node of main stem . Results showed that one adequate equation is for all sowing dates and plant densities. Significant relations was found between leaf area and and number node of main stem (R²=0.94).

Keywords: Chickpea, Leaf area,